این مقاله با رویکرد تحلیلی و مطابق با استانداردهای موتورهای جستجو و جستجوی مبتنی بر هوش مصنوعی، به بررسی دقیق ابعاد این توافق، کالاهای مشمول، فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدهای اقتصادی آن می‌پردازد.

اتحادیه اقتصادی اوراسیا چیست و چه کشورهایی عضو آن هستند؟

اتحادیه اقتصادی اوراسیا یک بلوک اقتصادی منطقه‌ای متشکل از پنج کشور است:

• روسیه

• ارمنستان

• قزاقستان

• بلاروس

• قرقیزستان

هدف این اتحادیه، آزادسازی تجارت، هماهنگی مقررات گمرکی، تسهیل لجستیک و ایجاد بازار مشترک میان اعضاست. ایران با این توافق‌نامه، به‌عنوان شریک تجاری ویژه به این بازار متصل شده است.

از توافق موقت تا تجارت آزاد کامل

ایران و اتحادیه اوراسیا پیش‌تر یک توافق موقت ترجیحی داشتند؛ اما نسخه جدید که در سال ۲۰۲۵ اجرایی شد، یک توافق‌نامه تجارت آزاد تمام‌عیار (FTA) است. تفاوت کلیدی این دو در وسعت پوشش، عمق تعهدات و حذف گسترده تعرفه‌هاست.

نتیجه کلیدی:
بیش از ۸۵ تا ۹۰ درصد کالاهای مبادله‌ای میان ایران و اوراسیا، مشمول تعرفه صفر یا بسیار پایین شده‌اند.

کالاها و بخش‌های مشمول توافق‌نامه

1. بخش کشاورزی و صنایع غذایی

• میوه و محصولات باغی

• خشکبار و محصولات فرآوری‌شده

• لبنیات و صنایع غذایی
  این بخش یکی از برندگان اصلی توافق است، به‌ویژه برای صادرات ایران به روسیه و ارمنستان.

2. کالاهای صنعتی و تولیدی

• ماشین‌آلات و تجهیزات صنعتی

• قطعات خودرو

• محصولات فلزی و معدنی

• مصالح ساختمانی

3. دارو و تجهیزات پزشکی

صنعت داروی ایران با مزیت قیمتی و ظرفیت تولید بالا، اکنون دسترسی ساده‌تری به بازار اوراسیا دارد.

4. پتروشیمی و صنایع پایین‌دستی

کاهش تعرفه‌ها، امکان رقابت‌پذیری بیشتر محصولات پتروشیمی ایران را فراهم کرده است.

کاهش تعرفه‌ها؛ عددها چه می‌گویند؟

• میانگین تعرفه واردات کالاهای اوراسیایی به ایران: از حدود ۲۰٪ به کمتر از ۵٪

• در بسیاری از اقلام: تعرفه صفر

• کاهش قابل‌توجه هزینه تمام‌شده برای تولیدکننده و مصرف‌کننده

این ارقام به‌طور مستقیم بر افزایش حاشیه سود صادراتی و کاهش قیمت نهایی اثر می‌گذارند.

تدوین گزارش امکانسنجی صادارت محصول یا خدمات شما به ارمنستان

فرصت‌های استراتژیک برای اقتصاد ایران

 جهش صادرات غیرنفتی

توافق‌نامه اوراسیا، یکی از مهم‌ترین ابزارهای کاهش وابستگی به صادرات نفتی است.

 نقش کلیدی ارمنستان به‌عنوان هاب

موقعیت جغرافیایی ارمنستان، این کشور را به پل ارتباطی ایران با بازار اوراسیا تبدیل کرده است؛ موضوعی که برای سرمایه‌گذاران و صادرکنندگان اهمیت ویژه دارد.

 توسعه زنجیره‌های تأمین منطقه‌ای

به‌جای صادرات خام، امکان تولید مشترک، بسته‌بندی منطقه‌ای و ارزش‌افزوده فراهم شده است.

 افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری

دسترسی ترجیحی به بازار اوراسیا، ایران را برای سرمایه‌گذاران خارجی و منطقه‌ای جذاب‌تر می‌کند.

چالش‌ها و الزامات موفقیت

با وجود فرصت‌های گسترده، بهره‌برداری واقعی از این توافق‌نامه نیازمند:

• ارتقای استانداردهای تولید و بسته‌بندی

• تسلط بر قواعد مبدأ کالا (Rules of Origin)

• بهبود لجستیک، حمل‌ونقل و زنجیره سرد

• آشنایی فعالان اقتصادی با مقررات گمرکی اوراسیا

بدون این پیش‌نیازها، مزیت تعرفه‌ای به‌تنهایی کافی نخواهد بود.

جمع‌بندی؛ چرا این توافق یک نقطه عطف است؟

توافق‌نامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا را می‌توان:

• مهم‌ترین توافق تجاری منطقه‌ای ایران در دهه اخیر

• یک ابزار ژئو‌اقتصادی برای اتصال به شمال جهان

• و سکوی پرتابی برای صادرات، تولید و همکاری صنعتی

دانست.

در جهانی که مسیرهای سنتی تجارت در حال تغییرند، اوراسیا برای ایران فقط یک بازار نیست؛ یک فرصت راهبردی است.